Douala Uluslararası Havalimanı'nın içinde evler yükseliyor. Yanında değil, Kamerun'un en yoğun hava kapısına ait arazinin üzerinde. Douala Havalimanı'nın 1.218 hektarının yaklaşık 400 hektarı artık özel kişilerin elinde. Bunların bir kısmı, havalimanının kendi tapusundan ayrılmış tapulara sahip. Bu araştırma için havalimanı güvenliğinden sorumlu görevlilerle çevre çitini yürüdük, Wouri valiliğine gittik ve pilotların iniş sırasında gördüklerini kaydettik: çatılar, duvarlar ve pisti yürüyerek geçen insanlar.
Öne çıkan bilgiler
- Havalimanı arazisi: 1.218 hektar; bunun yaklaşık 400 hektarında özel konutlar ve işyerleri bulunuyor.
- Hukuki durum: Arazi devlet mülkünün parçası ve hiçbir zaman kamu hizmetinden çıkarılmadı (désaffecté) ya da statüsü düşürülmedi (déclassé). Buna rağmen üzerinde özel tapular var.
- Davalar: Havacılık otoritesi Kamerun Sivil Havacılık Otoritesi (CCAA), parsel talep eden aileler tarafından düzenli olarak mahkemeye veriliyor.
- Uçuş emniyeti: Pisti geçen sakinler, mürettebatı inişten vazgeçip pas geçmeye zorladı.
- Güvenlik: Piste yakın evler, omuzdan atılan füzeler (MANPADS) için olası atış noktası olarak sınıflandırılıyor.
- Takvim: Kamerun için bir ICAO havacılık güvenliği denetimi 26 Kasım - 9 Aralık 2026 tarihlerine planlandı.
Havalimanının içinde bir mahalle
Denetim bir hangarın arkasında başlıyor. Uçak park alanına birkaç düzine metre uzaklıkta, çok katlı bir apartman, havalimanı çalışanlarının zone d'exploitation de l'aviation dediği, yani havacılığa ayrılmış işletme bölgesinin içinde duruyor. Biraz ötede, bazıları büyük ve belli ki pahalı tuğla evler, havalimanı master planının güvenlik payı ve gelecekteki genişleme için boş bıraktığı parsellerin üzerinde yükseliyor.
Havalimanı güvenlik görevlileri hep aynı düzeni anlatıyor. Bir arazi parçası bir süre boş kalıyor. Sonra biri gece yerleşiyor. Görevliler geri döndüğünde önce bir duvar, ardından bir çatı, sonra da içinde çocuklarıyla uyuyan bir aile buluyor. Yeni dökülmüş bir temelin yanından geçerken bir görevli, "Yolu bile işgal etmek istiyorlar" diyor. Bir aileyi çıkarmak, ilk tuğla sırasını durdurmaktan çok daha zor.
Filmin deyişiyle sonuç "betonda anarşi": Kamerun'un ana giriş kapısı çevresindeki çok daha derin bir arazi yönetimi sorununun görünen yüzü.
Kamu arazisinde özel tapular
Bir havalimanının üzerinde nasıl tapu sahibi olunabilir? Cevap Kamerun'un arazi sisteminde. Havalimanı arazisi devlet mülkünün bir parçasıdır. Resmi olarak kamu hizmetinden çıkarılmadıkça ya da statüsü düşürülmedikçe satılamaz ve özel bir malik adına tescil edilemez. Douala'nın havalimanı arazisi için bunların hiçbiri yapılmadı. Yine de Douala Uluslararası Havalimanı Güvenlik Komutanı (ASUR) Clive Obi Ntui'nin belgeselde anlattığı gibi, bugün bazı kişiler havalimanının kendi tapusundan ayrılmış parsellere (morcellements) sahip:
"Bugün havalimanının tapusunu parsellere bölmüş kişilerle karşı karşıyayız. Havalimanı arazisinde kişisel tapular. Otorite bugün bazı ailelerle mahkemelik." (Clive Obi Ntui, ASUR komutanı, Douala Uluslararası Havalimanı)
Bazıları daha da ileri gidiyor. Komutana göre nisan ayında havalimanına, çitin arkasındaki parsellerin kendilerine ait olduğunu iddia eden kişilerden havalimanı güvenlik çitinin yerinin değiştirilmesini isteyen resmi başvurular geldi. Uyarısı açık: Hiçbir şey yapılmazsa havalimanı "ne güvenlik ne de emniyet açısından artık işletilebilir olmayacak."
Wouri valiliğinde vali Benjamin Mboutou, sorunun nerede başladığını gösteriyor. Pist boyunca uzanan çit havalimanının sınırı değil: Havalimanı arazisi bunun çok ötesine uzanıyor. Evrak işlerini mümkün kılanları da açıkça sayıyor:
"Geleneksel şeflerimizin ve bazen, diyebilirim ki, idaredeki bazı yozlaşmış görevlilerin suç ortaklığını da kınamalıyız. Kamuya ait bir alanda biri sonunda tapu sahibi oluyor." (Benjamin Mboutou, Wouri Valisi)
Pistteki insanlar
İşgal yalnızca bir arazi hukuku meselesi değil. Piste erişim kesinlikle uçaklarla sınırlı, ancak komşu sakinler sivil havacılık güvenlik kurallarından habersiz şekilde pisti düzenli olarak yürüyerek geçiyor. Bunun teknik bir adı var: pas geçme (go-around, remise de gaz). Uçak son yaklaşmadayken mürettebat pistte bir "yabancı cisim" görüyor ve pilot yeniden tırmanıp pist boşalana kadar tur atmak zorunda kalıyor.
Her pas geçme yakıt ve zaman kaybı demek; ama daha önemlisi, havacılık güvenliğine yerleştirilmiş payların eridiğinin işareti. Filmin dediği gibi, havacılığın iki kutsal ilkesi olan emniyet ve güvenlik Douala'da "havalanmakta zorlanıyor."
Her çatı neden önemli: MANPADS riski
Belgeseldeki en ciddi uyarı MANPADS, yani taşınabilir hava savunma sistemleri ya da omuzdan atılan füzelerle ilgili. Uçaklar alçak ve yavaş oldukları kalkış ve iniş sırasında en savunmasız durumdadır. Bu yüzden bir havalimanının güvenlik planı, yaklaşma ve kalkış rotalarının altındaki zeminin kontrol altında olduğunu varsayar.
Douala'da bu varsayım artık geçerli değil. Havalimanının çevresi evlerle dolu ve havalimanı güvenliği bu evlerde yaşayan herkesi tespit edemiyor. Komutan, "Herhangi biri odasında kalıp yaklaşan ya da kalkan bir uçağı bekleyebilir" diyor. Bu nedenle havacılık güvenliğinin teknik dilinde havalimanı çevresindeki neredeyse her ev artık olası bir roket atış noktası olarak sınıflandırılıyor. Kamerun'un karşı karşıya olduğu güvenlik tehditleri düşünüldüğünde, bunu sivil havacılık için "korkunç bir tehdit" olarak tanımlıyor.
ICAO denetimi ve kara liste tehdidi
Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), her üye devleti standartlarına göre iki programla denetler: havacılık güvenliği için Evrensel Güvenlik Denetim Programı (USAP-CMA) ve uçuş emniyeti için Evrensel Emniyet Gözetim Denetim Programı (USOAP). Denetim sadece en iyi havalimanına değil, ülkenin bütününe bakar.
Komutan bunu doğrudan söylüyor. Yaoundé-Nsimalen tamamen korunuyor olabilir; ancak Douala aynı seviyede değilse, "kara listeye alınacak olan Kamerun olur, güvensiz destinasyon ilan edilecek olan Kamerun olur." Ekonomisi Douala limanına ve havalimanına bağlı bir ülke için kötü bir denetim sonucu havayollarını, sigortacıları, yatırımcıları ve yolcuları aynı şekilde vurur.
"Metinler var. Eksik olan uygulama. Uygulama eksik olduğunda da mesele insan faktörüdür." (Clive Obi Ntui, ASUR komutanı)
Unutulan pist ve yakıt deposu
Araştırma, pek çok kişinin yanlışlıkla "eski pist" dediği, filmde 04/22 olarak anılan piste de uzanıyor. Havalimanı yetkililerine göre bu pist hiç kapatılmadı: Hafif ve genel havacılık tarafından hâlâ kullanılıyor. Ancak pist emniyet alanı evler tarafından yutulmuş durumda ve "orada artık standartlara uyulmuyor."
Aynı sorun yakıt tesislerinin yakınında da görülüyor. Yakıtı uçak park yerlerine borularla ileten hidrant sistemi önceki yıllarda sorun yaşadı. Onarıldı, ancak yeniden hizmete girmeden önce sertifikalandırılması gerekiyor. Yakıt tanklarının hemen yanında kadınlar açık ateşte balık ve mısır pişiriyor, hamur kızartıyor. Yetkililer daha önce bir sızıntı yaşandığını hatırlatıyor ve depoda olası bir patlamanın etkisinin 8 kilometreden fazla bir alana ulaşabileceği uyarısında bulunuyor.
Bu, CCAA'nın kendi açıklamalarıyla da örtüşüyor. Otorite, Douala havalimanı arazisine ilişkin 2023 tarihli açıklamasında "işgal edilmiş bir havalimanı arazisinin havacılık güvenliği için bir tehdit oluşturduğunu" yazdı. Yakıt istasyonu ve güvenlik çitinin yakınındaki sakinlerin yangına yol açabilecek faaliyetler yürüttüğünü de belirtti.
Tahliye, tazminat mı diyalog mu?
İdare, zor kullanmadan önce ikna yolunu seçtiğini söylüyor. Valilikle iş birliği içinde havacılık otoritesi chefs de bloc (mahalle muhtarları) ile toplantılar yaptı ve kapı kapı dolaştı. Güvenlik çitine fazla yakın yaşayan bazı sakinler 7 metrelik mesafeye uymak için yapılarını kendileri yıktı.
Vali ilke konusunda net: "Kamusal alan hepimizin alanıdır. Neden tek bir kişi hepimize ait olanı alıp kendi malı ilan etsin?" Kamu arazisini kullanmak isteyen biri Devlet Mülkleri Bakanlığı'ndan izin isteyip bir ücret ödeyebilir. Ancak havalimanı ya da liman bölgelerinde oturmak için hiçbir izin verilemez. Devletin liman bölgesinden bütün bir mahalleyi boşaltmak zorunda kaldığını hatırlatıyor: "Bir limanın içinde mahalle, dünyanın hiçbir yerinde görülmemiş bir şey."
Douala havalimanında iki tahliye aşaması zaten tamamlandı. Valinin barışçıl geçmesini umduğu üçüncü bir aşama planlanıyor. Genel Müdür Paule Assoumou Koki liderliğindeki CCAA, etkilenen ailelere destek olmayı taahhüt etti. CCAA, Eylül 2023'te New-Town Aéroport mahallesinden yaklaşık yüz sakine, bu üçüncü aşamadan önceki son adım olarak sosyal destek ödemesi yaptı.
2026'da bu neden önemli?
Konu bu hafta hükümetin gündeminin en üstüne çıktı. 23 Eylül 2026'da Başbakan Joseph Dion Ngute, havalimanı arazilerinin güvence altına alınmasına ayrılmış bir kabine toplantısına başkanlık etti. Plan beş havalimanını kapsıyor: Yaoundé-Nsimalen, Douala, Garoua, Maroua-Salak ve Koutaba. Basın haberlerine göre planın iki aşaması var:
- düzensiz yerleşimcilerin sayımı ve sınırların netleştirilmesi;
- fiziksel sınır belirleme, çitle çevirme, tapuların düzenlenmesi ve işgal edilen parsellerin geri alınması.
Aynı haberlere göre bu adım, 26 Kasım - 9 Aralık 2026 tarihlerine planlanan ICAO havacılık güvenliği denetiminin hemen öncesine denk geliyor.
Sorun yeni değil. Investir au Cameroun daha 2018'de Douala havalimanı çevresinde aynı 400 hektarlık işgali haberleştirmişti. Şimdi soru, yeni programın yasa ile sahadaki gerçeklik arasındaki açığı sonunda kapatıp kapatmayacağı.
İlgili yazı: Kamerun'un limanları: Douala, Kribi, Limbé ve Garoua ülkenin ticaretini nasıl taşıyor?
Sık sorulan sorular
Douala havalimanı arazisinin ne kadarı yasa dışı işgal altında?
Belgeselde görüşülen havalimanı yetkililerine göre 1.218 hektarın yaklaşık 400 hektarı özel konutlar, işyerleri ve parsellerle işgal edilmiş durumda.
Douala Uluslararası Havalimanı'nın güvenliğinden kim sorumlu?
Kamerun Sivil Havacılık Otoritesi (CCAA), Kamerun'da uçuş emniyeti ve havacılık güvenliğinden sorumlu otoritedir. Douala'da havalimanı güvenlik komutanlığını (ASUR) Komutan Clive Obi Ntui yönetiyor.
Pistin yakınındaki evler neden tehlikeli?
Pist emniyet alanlarına insan ve engel sokarlar, pas geçmeye zorlayan pist ihlallerine yol açarlar ve bir uçağın kalkış ya da iniş sırasında omuzdan atılan bir füzeyle (MANPADS) hedef alınabileceği denetimsiz noktalar oluştururlar.
Kamerun ICAO tarafından kara listeye alınabilir mi?
ICAO denetimleri ülkenin tamamını değerlendirir. Çözülmemiş ciddi güvenlik veya emniyet eksiklikleri bir ülkenin işaretlenmesine yol açabilir ve bu, havayolları ve düzenleyiciler nezdinde itibarını zedeler. Kamerun için bir ICAO havacılık güvenliği denetimi 2026 sonuna planlandı.
Hükümet ne yapıyor?
23 Eylül 2026'daki kabine toplantısı, Douala dahil beş havalimanının arazisini yeniden oluşturmak ve güvence altına almak için bir program başlattı: yerleşimcilerin sayımı, sınır belirleme, çitle çevirme, tapuların düzenlenmesi ve işgal edilen parsellerin geri alınması; bunlara farkındalık kampanyaları ve etkilenen ailelere sosyal destek eşlik ediyor.
Kaynaklar: Douala Uluslararası Havalimanı güvenlik komutanlığı (ASUR) ve Wouri Valiliği ile belgesel için kaydedilen röportajlar ve saha görüntüleri; Kamerun Sivil Havacılık Otoritesi; ICAO USAP-CMA; 23 Eylül 2026 kabine toplantısına ilişkin basın haberleri (237online, Camer.be). Filmdeki rakamlar görüşülen yetkililerin beyanlarıdır. İngilizceden çeviri.
English · Français · Deutsch · Türkçe · Русский · 中文 · العربية
Comments
Post a Comment